Dioscorides – Matthiolus 1554

Pedanius Dioscorides – Petrus Andreas Matthiolus, Commentarii in Libros Sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, De Medica Materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore, Venetia [Officina Erasmiana – Vincentius Valgrisius] 1554.

PETRI ANDREAE
MATTHIOLI MEDICI
Senensis Commentarii,
IN LIB . QVINTVM PEDACII DIOSCORIDIS
ANAZARBEI, DE MEDICA MATERIA.

. . .

De Metallicis Lapidibus.

. . .

pp. 602–603

Οχρα. OCHRA. CAP. LXVIII.

OCHRAM levissimam, & omnino luteam eligere oportet, saturatam, non lapidosam, friabilem, natione Atticam. Uritur hæc, & lavatur cadmiæ modo. Vis eius adstringere, erodere, collectiones & tubercula dissipare. Excrescentia in carne reprimit, cavacum cerato explet, & articulorum tofos comminuit.

Ochrae consideratio.

OCHRA foßilis, qua pictores utuntur, cur legitima non sit, quid obstet non video: quamquam hæc (quod sciam) ex Athenis laudatißima non adferatur, quemadmodum nec Vitruvij tempore, qui ochre Attice usum in Italiam exolevisse scribit. Est itaque; Ochra terra, quæ in plumbi fodinis aureo colore reperitur. Quamobrem qui rerum causas perscrutantur, arte etiam ochram ex plumbo ipso conficiunt, quæ coloris nitore foßiliam superat. Præstantißimam ochram non longe à Tridento effossam, misit ad me hoc anno Martinus Guidottinus Tridentinus, seplasiarius harum rerum diligens inquisitor, qua nullam hactenus vidimus meliorem. Ochre in libris simplicium medicamentorum non reperio meminisse Galenum: tametsi eius mentionem fecerit commento 11. in Hippocratis prognostica de vomitione agens, cùm inquit. Ochra enim genus quoddam terræ est, cuius potißimùm Attica probatißima est.

p. 635

Λίθος ἀετίτης. LAPIS AETITES. CAP. CXVIII.

AETITES lapis est veluti prægnans, cùm quatitur, alio in utero sonante. Gravidis continet partus, cùm lubricæ sunt vulvæ, & parum tenaces, sinistro brachio adalligatus: sed parturientibus è brachio amoveatur, & feminibus alligetur, ut sine doloribus pariant. Furem deprehendit, si quis in pane conditum offerat: fur enim mansum devorare non poterit. Quinetiam concoctus furem coarguit: quippe decocta cum eo devorare non poterit. Tritus, & cerato exceptus, cyprino, aut gleucino, aut alio excalfaciente, comitiales magnificè iuvat.

Aëtitæ lapidis historia, & vires.

AETITEN Græci, Latini Aquilæ lapidem dicunt, quòd aliquando in earum reperiatur nidis. Variat lapis hic tum colore, tum magnitudine. Meminit huius Plinius libro XXXVI. cap. XXI. his verbis. Aëtitæ lapides ex argumento nominis magnam famam habent. Reperiuntur in nidis aquilarum, sicuti in decimo volumine diximus. Aiunt binos inveniri, marem, & fœminam: nec sine ijs parere, quas diximus aquilas, & ideo binos tantùm. Genera eorum quatuor. In Aphrica nascentem, pusillum, & mollem intrase, ac velut in aluo habentem argillam suavem, candidam: ipsum friabilem, quem fæminei sexus putant. Marem autem, qui in Arabia nascitur, durum, gallæ similem, aut subrutilum, in alvo habentem durum lapidem. Tertius in Cypro invenitur, colore illis in Aphrica nascentibus similis, amplior tamen, atque; dilatatus. ceteris enim globosa facies. Habet in alvo arenam iucundam, & lapillos: ipse tamen mollis, ut etiam digitis frictur. Quarti generis Taphiusius appellatur, nascens iuxta Leucadem in Taphiusa, qui locus est dextra navigantibus ex hac ad Leucadem. Invenitur in fluminibus candidus, & rotundus. Huic est in alvo lapis, qui vocatur callimus, nec quicquam tenerius. Hactenus de aquilinis lapidibus Plinius.

p. 637

Λίθος γεώδης. LAPIS GEODES. CAP. CXXVI.

GEODES lapis adstringit, siccat, caligines oculorum discutit. Illitus autem ex aqua testium, mammarumque inflammationes sedat .

NAXIVM lapidem, itemque; Geoden, nullus est, quod equidem sciam, qui hodie cognoscat ostendatque; in Italia, vel ibi inventos, vel aliunde allatos: tametsi in Misnia, & Saxonia nasci hos scribat Agricola. Naxius autem, Galeni testimonio, non solùm virginibus mammarum incrementum prohibet; sed & pueris testes crescere non patitur, tanquam videlicet particeps facultatis refrigeratoriæ.