Agricola 1530

Georgius Agricola, Bermannus, sive De Re Metallica, Basileae [Frobenianus] 1530.

. . .

pp. 90–96

NAE[VIVS]. Fiet, interea tuis contenti erimus, tu perge si quid restat nobis ostendere.

BER[MANNVS]. Restant inter cætera argillarum varia genera, quæ colores ut hic videbitis discernunt. Sunt enim candidæ, nigræ, luteæ, puniceæ, purpureæ, virides, ceruleæ, cineraceæ.

NAE. Tenacitas quædam his luteis inest, & forte sic ipsas quod similes sint his, quibus figuli utuntur, appellas.

BER. Recte sentis.

NAE. Ex ipsis colores fieri posse crediderim.

BER. Possent si tam humidæ non essent. Sunt vero terræ genera ipsis, quod ad colores attinet nondissimilia, sed sola siccitate, è quibus colores conficiuntur: quarum quæ lutea est ὤχρα Græcis, Latinis Sil appellatur, quæ cerulea his ceruleum, illis κύανος, quæ viridis utrique genti Chrysocolla, quæ rubea, sandaraca, quæ nigra melanteria; quæ candida diversa nomina habet, quæ partim ex rei diversitate, partim ex regionibus, è quibus affertur, sumpsit.

NAE. Reperiuntur ne ipsa in fodinis nostris.

BER. Magna ex parte ni fallor.

NAE. Quoties veteres in emplastra conjiciunt Chrysocollam, Ochram, Ceruleum, terram Lemniam, & rubricam Sinopida. Nam & has in hoc genere connumerandas censeo. Quod si apud nos invenirentur, quantum medicinæ restitueretur quiuis iudicare potest.

BER. Inveniuntur aliqua meo iudicio, atque adeo hanc venam proxime alia quædam, quam Paulinam nostri nominant, dividit, quæ aliquanto duriorem materiam habet. Qua de re accedamus ad casam dimensionis secundæ, in ipsius enim tumulo nonnulla conspiciemus.

NAE. Perplacet nobis, modo tibi molestum non sit.

BER. Mihi vero molestum esset de his rebus disputare cum medicis, vobis præfertim, quorum tu Nævi quantum ex colloquijs nostris intelligere potui Græca cum Latinis pariter conjunxisti. Ancon vero philosophorum, maximè Peripateticorum decreta, si quis alius tenet. Atcp utinam plus temporis hodie nobis daretur, contemplaremur non modo metallica ipsa, prout se oculis cognoscenda præbent, sed eorum etiam generationem diligentius consideraremus. Nam quod vos minime ignorare credo, magna hac parte inter plerosque dissensio est, cum & Chymistæ aliud à philosophis sentiant, & inter se ipsi non parum discordent.

AN. Ita est, sed nunc species & ipsas rerum formas intueri præstat, quibus cognitis alias cum plus ocij nobis erit id ipsum maiori cura & studio inquiremus.

NAE. Bene dicis, esset enim de hac una metallorum generatione unius diei disputatio.

BER. Ascendamus tumulum. Hæc ochra est, sive magis placet Latinum, Sil.

NAE. Lutea prorsus est, & ob id Græci ipsam ita appellasse vident.

BER. Hac pictores uti possent. Sed quia facticia, quæ è plumbo fit, hodie magis ipsis in usu est: aut si qui fossili utuntur, malunt pannonica uti, quod cæteris præstare credatur, nec ita magno precio vendatur, fit ut hæc neglecta iaceat, nec ab aliquo ferè colligatur.

NAE. Dioscorides Atticame genere in usu medicinæ probat. Verum quia ipsa non affertur hac nostra aut pannonica uteremur in emplastris.

BER. Quidni? Nam Vitruvij temporibus Attica quæ optima fuerat, non habebatur quod argenti fodinæ Athenis amplius non foderentur.

NAE. Quia cum Hermolao Barbaro Venetorum doctissimo id quod Græcis ὤχρα est, Latinis Sil esse putas: Sil Plinio limus est, hæc vero aridior est quàm ut limus dici possit.

BER. Quid mirum cum idem diuersa Silis genera recenseat, inter quæ erat marmorosum, censes ne ipsum quocp limum fuisse?

NAE. Non videtur.

BER. Nec fuit, quoniam marmor, dicit, in eo resistit amaritudini calcis. Theophrastus terræ genus esse scribit, inuenitur apud nos etiam talis, sed hic indicare vobis non possum. E pictoribus præterea nostris quidam vel hodie nomine Græco, nostrum annectentes, appellant, intelligis quid dicam.

NAE. Intelligo planè.

BER. Tu igitur desine dubitare, & vires quibus ochra prædita est nobis dicas.

NAE. E Galeno nihil afferre possum. Dioscoridis vobis nota sunt, qui ipsi uim erodendiaffscribit, collectiones & panos disijciendi. Excrescentias carnium reprimendi, cū cerato cava explendi, & articulorum tofos comminuendi.

AN. Ego ex Arabibus nihil dicere de ochra possum.

BER. Ceruleum hoc est, quod unà cum Chrysocolla lapidi scissili adhæret.

NAE. Harenula esse apparet. Theophrastus profecto, cui à divina quadam ui eloquentiæ nomen inditum traditur, res bene cognovisse videtur, cum scribit: Ceruleum nativum quod in se Chrysocollam continet, id quod hic prorsus cernere licet.

BER. Id ipsum non postremę bonitatis Goldebergi, quod oppidum Silesiæ à monte auri ferace nomen obtinuit, colligitur, ex quo etiam aurum fit. Facticij vero multa admodum sunt genera, & inter ea quædam valde preciosa. Quorum conficiendi rationem partim veteres norunt, partim Chymistæ & ipsorum sequaces invenerunt, quę omnia recensere nunc nimis longum esset. Illud sæpe miratus sum, quod vestri Catapotia sive pilulas, ut à forma appellare soletis, è facticij quodam genere, quod Chymistæ præparant, conficiunt.

NAE. Ego vero etiam indignor nostris, quod ab errore nondum desistant, quem Leonicenus, qui nostra ætate inter medicos doctus fuit, satis declaravit. Armenium sumendum esset, quod equidem Venetijs apud unum tantum modo medicamentarium vidi, quod magni æstimabat. De cuius purgandi ui satis scripsit Aetius maxime è Nechepsote.

AN. Ex Arabibus quidam utricp purgandi uim ascripserunt. Nam sunt apud Mesuam pilulæ tam è Ceruleo, quàm ex Armenio.

NAE. Esto, hoc tamen Chymistarum ceruleum in eas conjiciendum non esset. Sed hac de re aliàs diligentius & copiosius disseremus.

BER. Tu igitur nobis Cerulei vires dicas.

NAE. Discutiendi uim habet præcipuam, quamuis nonnihil astringat. In emplastris hoc nostro vel alio quodam fossili uterer, pictoribus vero factitij genera omnia relinquerem.

BER. Tecem sentio, sed & pictores interdum fossili utuntur.

NAE. Credo, Chrysocolla autem ipsa satis viret. Dioscorides primas tribuit Armeniacæ, secundas Macedonicæ, tertias Cypriæ, verum ex his locis hodie non advehitur.

BER. Pannonica bona est, quanuis & in nostris fodinis, potissimum ærarÿs, non contennenda colligi possit.

NAE. Quæ in his invenitur, eam Plinius cæteris præfert. Secundum locum argentarię tertium aurariæ, postremum plumbariæ asscribit.

BER. De factitia, cui idem nomen Plinius & Galenus vester dederunt, cum Dioscorides ipsam inter æruginis genera numeret, nihil nunc dicendum puto, nam ea fabri aurarij utuntur.

NAE. Medici quocp ut ibidem Galenus satis indicat. Sed hæc fossilis uim discutiendi & exedendi habet, carnem etiam excrescentem coërcet, nec tamen vehementer mordet.

AN. Arabes utranque norunt, erosioni autem dentium & dolori eorum conferre scribunt. Cæterum præter ceruleum colorem, & viridem, tertium quiddam candidum, scintillarum modo, ex hoc lapide relucet.

. . .