Cæsalpinus 1596

Andras Cæsalpinus, De Metallicis Libri tres, Romae [Aloysius Zannetti] 1596.

pp. 85

CAP. VII.

(Calx)

SAxum unde calx excoquitur, calcarium dici potest: Dioscorides marmor Fusaneum vocat, quasi vile, & ubique obvium. Extat album marmori simile, aliud fuscum, & durius. Ex albo calx melior quam e duro, & structuræ utilior: Quæ ex fistuloso tectorijs, ut Plinius tradit. Candidior calx ex albo, nigrior ex altero: candidissima ex fistuloso, qualis est lapide Tiburtino; ex quo Romæ constructum est templum Divi Petri in Vaticano: eligitur ex eo calx ad dealbandos parietes Trevertinum vocant, quasi Tiburtinum. Fit quoque calx e littoralibus calculis, sed e vario lapide improbatur: ideo utilior ex effosso. Fieri etiam e testis Buccinorum marinorum tradit Dioscorides breviori opera: hodie ex relictis testis ostrearum quæ alicubi in mediterraneis magna copia reperiuntur, calce conficiunt candidissimam. Nulla res cum arserit, retinet tam vehemens ignis vestigium, ut urat, & crustas moliatur, quam calx: sed progressu temporis amittit vires expirante occulto igne. Calx viva, quæ non extinta est, Asbestos Græce dicitur. Cum vero extincta fuerit, protinus ipsa quoque crustas molitur, sed post diem unum aut alterum minus id facit, donec progressu temporis nullam crustam efficiat, sed calfaciat tantum, & carnem liquet. Quod si ter lavetur, sine morsu ullo valenter exsiccat, unde ad cicatrices obducendas hodie in usu est unguentum de calce. Quidam calce recenti aceto extincta, & ter lota, mox oleo rosaceo ad linimenti formam redacta utuntur ad combusta: non enim permittit bullas elevari, & absque ullo cicatricis vestigio sanat.

pp. 85–86

CAP. VIII.

(Gypsum)

COgnata res calci Gypsum est, nam similiter fit ex lapidibus quibusdam ustis, sed longe breviori ustione perficitur: idcirco non urit, sed emplasticum est astringit & obstruit: ad sanguinis eruptiones impositum convenit: citissime enim postquam madefactum est, coit in lapidem; ideo potum strangulat. Quod vero ustionem non est expertum, repercussorium est ex oxycrato impositum. Ustum minus emplasticum est, at valentius exficcat, & tenuiorum est partium, ut Galenos testatur. Lapis qui coquitur, non dissimilis esse debet alabastritæ, ut Plinius tradit: aut marmoroso. In Syria durissimos ad id eligunt, coquuntque fimo bubulo ut celerius urantur. Sed omnium optimum e lapide speculari. Foditur & e terra, ut in Cypro summa tellure, & Tympheticum est, quo ut author est Theophrastus pro Cimolia infectores vestium utebantur. Hodie fodiuntur Gypsi lapides in Italia multis locis diversorum colorum, qui tamen in igne omnes in candorem vertuntur. Sed lapis Alabastritæ similis foditur in agro Volaterrano pulcherrimus aspectu. Ex eoque conficiunt ad Tornum vascula, & varias imagines, Alabastrum vocant. Candidum enim est, ac maculosum, levoremque suscipit cum splendore: videreturque inter nobilia marmora esse, si duricies adesset: ex eius rasura, ac cæteris fragmentis modico igne conficiunt Gypsum. Lapis autem specularis crystalli modo translucidus est, & scissilis in tenuissimas crustas: olim in Hispania tantum, sed postea in Cypro, Cappadocia, Sicilia, Africa, & in agro Bononiensi Italiæ inventus: alicubi niger. Hunc lapidem nostri inter alumina recensent, vocantque alumen Scaliolum, quasi scissile, cum tamen sapor aluminis nullus adsit. In igne facile in pulverem candidissimum vertitur quo mulieres utuntur ad faciem dealbandam, & contrahendam cutem instar aluminis. Putant quidam Selenitem esse inter gemmas, de quo loco proprio dicemus. Nam specularis tener est, & in Gypsum facile excoquitur. Reperitur sæpe implexus saxo marmoroso, aliquando laterculis distinctus, aliquando sexangula figura instar Crystalli ut videatur quoddam eius rudimentum.

pp. 160–161

CAP. LXII.

(Ochra)

OChra a Græcis dicta, quia luteo colore constat, pictoribus in usu pro auripigmento, ut Theophrastus refert. Dioscorides eligendam esse leuissimam & omnino luteam, saturatam, non lapidosam, friabilem, & natione Atticam: uri, & lauari ut Cadmiam. Vim habere astringendi, erodendi, dissipare collectiones, & tubercula; reprimere excrescentia in carne: cava explere cum cerato, & articulorum tophos comminuere: Quæ facultates ostendunt multum continere de substantia metallica ignea: ideo extrinsecus tantum adhibetur. Plinius inter pigmenta vocat Sil, qui proprie limus est in metallis argenti & auri, teritur tamen difficillime, forte ob lentorem Plumbeum, unde nasci videtur. Optimum quod Atticum vocatur; proximum Marmorosum: tertium genus est Pressum, quod alij Scyricum vocant. Videtur autem aliud intelligere Sil, & Ochram: De Ochra enim inquit, ex Iuba, nasci in Insula maris Rubri, sed inde non adveni ad nos. Fieri autem ex Rubrica usta ollis novis luto circumlitis: ut factitium in locum nativi cesserit. At de Sile alias regiones recenset, ex quibus habebatur pigmentum pictoribus necessarium ad lumina & umbras: quod hodie arte paratur ex plumbo usto vulgoque Giallolinum vocant. Quod autem Rubrica vsta luteum colorem acquirat, non consentit cum eo, quod scribit Dioscorides: Ochram per ustionem transire in Rubricam. Habetur hodie Ochra proprio nomine appellata pictoribus notissima, quæ multis in locis foditur: videtur ex Plumbi fumo, qui luteus est, ortum duxisse: ideo in metallis Plumbi reperitur. Quidam inter terras reponunt, sed lapidosior est: ideo inter metallicos lapides reposuimus.