Scopoli 1772

Joannes Antonius Scopoli, Principia Mineralogiæ Stystematicæ et Practicæ succincte exhibentia structuram telluris, systemata mineralogica, lapidum classes, genera, species, cum præcipuis varietatibus, eorumque characteribus, synonymis, analysi et usu, nec non regulis nonnullis generalibus, ad docimasiam et pyrotechniam metallurgicam fertinentibus, Vetero-Pragae [Wolfgang Gerle] 1772.

pp. 20–32

§. 23.

CLASSIS PRIMA.

Terræ (a).

Fossilia non metallica, nec in aqua aut oleis solubilia.

ORDO PRIMUS.

Terræ puriores (b).

Ex partibus homogeneis maxima parte compofitæ (c).

A. Calcariæ.

Quæ friabiles in igne redduntur.

(a) Scientiarum omnium initium ab his, quæ sunt faciliora, duci debet. ARISTOT. Phys. L. I. c. I.

(b) Terrarum duo genera sunt, unum simplex, alterum mixtum. MERCAT. Metalloth. Arm. I. c. 1. p. 7.

(c) Quæ in particulis sensu distinguendis similem materiam, similesque affectiones habent, simplices sive homogeneas, quæ vero sensui diversam particularum materiam offerunt, compositas sive heterogeneas appello. LUDWIG. de Terr. Muf. Dresd. c. 2. p. 30.

§. 24.

Genus I. CALCARIUS.

DIAGNOSIS. Solvitur in acido minerali.

Calcinatus dilabitur in aqua, & partim solvitur cum effervescentia & calore (a).

Decomponit Sal ammoniacum.

Præcipitatur ex acido Nitri ab acido Vitrioli.

(a) Phoenomeni hujus variæ causæ assignatæ sunt. Unio aquæ cum acido vitriolico Calcis concentrato. NEÜMANN. Præl. Chym. p. I. c. 8. idem fere docet HAMBURG. MAGAZIN. Tom. XV. p. 6. Frictio aquæ ad parietes cavitatum ex quibus aer expulsus fuit. HIST. DE L’ACADEM. DES SCIENC. Motus & rarefactio igneæ substantiæ Calcis. MAYER von Kalk. c. 5. p. 27. Expulsio inflammabilis. HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC. l. c. 1. c. A. 1724. p. 126.

§. 25.

SPECIES 1. C. vulgaris.

Polituram non meretur nec elegantem admittit.

Varietates.       

a) rudis.

WALLER. Sp. 41. WOLTERSDORF, Cl. II. O. 4. Gen. & Sp. I. JUSTI. §. 412.
LEHMANN. §. 54. a) CRONSTEDT. §.7.

b) scintillans.

LINN. p. 41. n. 6. WALLER. Sp. 42. GRONOV. supel. p. 6. n. 18.

c) granosus.

WALLER: Sp. 43. CRONSTEDT. §. 8.

d) fibrosus.

LINN. p. 42. n. 9.

2. C. Marmor.

Polituram meretur, & elegantem admittit.

Varietates.       

a) unicolor.

WALLER. SP. 44. LINN. p. 40. α. ϛ.

b) multicolor.

WALLER. Sp. 45. LINN. 1. c. n. λ.

c) pictus.

WALLER. Sp. 46. LINN. P.41. n. 3. (a)

(a) Marmorum varietates innumeræ sunt. Nonnullas recenfet GIMMA. Phys. Sotteran. 1. 5. c. 2. Art. 1–7. ARGENWILL. Oryoctlog. P. II. p. 189. &c. HAMBURG. MAGAZIN. Tom. XIX. p. 301–310. Color a terris metalicis.

§. 26.

METAMORPHOSES LAPIDIS
CALCARII.

Lapidis calcarii (§. 25.) superficie fatiscentis particulæ ab aquis abreptæ, & hinc inde depositæ constituunt Cretam, Tophum, Stalactitem, Petrefacta, Spatum,

Creta.

BRÜKMANN. Epist. Itin. I. WALLER. Sp. 8. LINN, Gothländ. Reise. Tom. I. p. 197. 255. Syst. Nat. p. 206. n. 2. JUSTI. §. 415. CRONSTEDT. §. 5. n. 1. I, SCHÆFFFR. Bergmehl. 1757.

Purior pars lapidis calcarii pulverulenta, aut solidata (a), cum Lithomarga haudquaquam confundenda, (b).

(a) Talis est Lac Lunæ NEÜMANN. Præl. Chym. P. V. c. 15, p. 1541. BAIER Oryctograph. c. 3. p.9. LUDWIG. 1. c. p. 57. 58. CAPELLER M. Pilat. c. 7. p. 166. aut Morochtus. Galactites, Melitites. AGRICOL. de Nat. Fossil l. 5. p. 606.

(b) Ut placuit VALENTINO. Hist. simpl. l. 1. c. I. §. 9. WODWARDO. Meth. Foss. P. 4. BAIERO l. c. CRAMERO Probierkunst. P. I. p. 47.

Tophus.

Terra calcaria heterogeneis mixta, solida, minime crystallisata.

Varietates        

a) vulgaris.

WOLFART. Hist. Nat. Hass. P. I. c. 2. §. 8. WALLER. Sp. 310. 1.2. LINN. p. 186. n. I.

Marga rudis indurata a)

b) incrustans.

WALLER. p. 307. GRONOV. sup. p. 55. n. 6. 9. 11. SCHREBER Litholog. n. 92.

Substantia prioris, a) alia corpora investiens.

c) Pisiformis.

MATHESIUS Predig. 3. p. 49. WOLFART. 1. c. p. 27. Tab. fig. sp. 12. 13. 14. WALLER. sp. 309. LINN. p. 109. n. 14. Mus. Tessin. p. 74. SPRINGSFELD. vom Carlsbad. S. 48. Tab. 1. 2. Cronstedt. P. 12. I.

Pisolites Thermarum Carolinarum constat lamellis concentricis, polituram admittentibus. Huc pertinet illa Albulæ fluvii sedimenta, quæ Confetti di Tivoli in Italia dicuntur.

(a) CRONSTEDT. §. 28.

(b) NEÜES HAMBURG MAGAZIN. Tom. I. p. 556.

§. 28.

Petrefacta.

Ad regnum animale aut vegetabile spectantia corpora, quorum vasa liquoribus sensim exhausta, nec putredine aut fermentatione destructa, replevit terra calcaria. Hæc pro lusibus (a) naturæ male habita, ubique (b) occurrunt, nunc varii generis a diluviis simul congesta, nunc vero ad unicam, aut huic adfinem familiam pertinentia, quæ recedens oceanus post se reliquit. Farrago ingens harum rerum descripta, delineata, & in musæis adservata passim exstat, historiæ telluris, ac lapidum genesi illustrandæ inserviens, quam denus repetere, nec scopus hujus operis, nec proposita nobis ejusdem brevitas, ullo modo concedit.

(a) Pro quibus ne quidem lapides idiomorphos Wirceburgenses habet BERINGER. Lithograph. Wirceburg. P. I. c. 3. p. 91.

(b) Hist. des Petrification. P. II. p. 29.–56. §. 29.

§. 29.

Stalactites.

Lapis calcarius stillando natus eo modo, quo Calx viva ab aqueo solvente secedens, in ejus superficiem crustam constituit (a).

Varietates        

a) friabilis.

LINN. l. c. n. 2. Schreber. 1. c. n. 93.

Tubulus fragilis, aqua plenus, pendet e fornice cuniculi, productus a Calce, quam aqua murum penetrans secum abripuit.

b) Rudis.

WALLER. sp. 308. n. 1. LINN. p. 183. n. 3. SCHREBER. 1. c. n. 94.

Minime spatosus, particulis crassioribus constans, griseo colore sæpe tinctus, in cryptis habitans.

b) Coralloides.

VALENTIN, Mus. Mus. Tom. I. p. 86. BRÜKMANN Magnai. Tom. I. p. 39. Tab. I. fig. 2. KUNDMANN. Rar. Nat. & Art. p. 283. Tab. 13. n. 6. SWEDENBORG de Ferro. p. 297. Tab. 36. BESLER Gazoph. c. 12. WALLER p. 253. n. 1. LINN. 1. c. n. 4.

Mineræ Ferri spatosæ individuus est comes, albus, ramosus, Ferrum non sovens.

b) Spatosus.

HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC, A. 1753. III. P. 557. LINN. p. 184. n. 7. GRONSTEDT. §. 12. 2.)

Habitat in cryptis subterraneis, varias rerum figuras jucundo spectaculo referens, albus, aut subruso colore tinctus.

§. 30.

Spatum.

WALLER, Gen. X. nonnullis exceptis. LINN. p. 48. n. 11. CRONSTEDT. §. 10. II.

Est purior pars Calcarii, a peculiari acido (a) solidata in rhombos, qui ob immixta heterogenea, aut acidi alienam indolem degenerant in cubicas, prismaticas, pyramidales, subrotundas, crystallos vel conglomerati congesti, imbricati constituunt tubulos, tubera, pyramides, aut elisi confluunt in corpora conica, funiculis similia, amianthiformia, concentrica, aliaque plurima, alio loco describenda.

(a) Muriaticum esse, conjectura est Ill. a LINNE. 1. c. in not.

§. 31.

ANALYSIS. E Lapide calcario expellitur ab igne aqua, aer, sæpe & alcali volatile (a) præfertim e Petrefacta fovente (b), nec raro quid acidi muriatici (c). Præter hæc peculiare quid inesse Calci docuit MAYERUS; idque acidum pingue vocavit. Negant hoc BLACKIANI & solo aere expulso Calcarium mutari in calcem, eoque reddito quocum que modo redire denuo in crudam priorem indolem, indubie affirmant. Mihi nec nec alia hypothesis plene satisfacit. Calcarium in igne acquirere dotes aliquas quas antea non habebat, easque in aere libero non ammittere, certum est, sed specificæ cuidam substantiæ, seu acido pingui, adscribendas esse libere nimis pronunciavit MAYERUS. Sed neque doctrina de aere fixo sat firmo innixa est fundamento. Calx aerem perdit in igne, acquirit denuo ab aqua adfusa, aut aeri libero exposita; ergo vel experimenta sua non cum Calce, sed cum Calcario crudo instituerunt BLACKIANI, vel Physici in statuenda aeris natura errarunt omnes.

(a) HIAERN Tent. Chym. IV. Exam. 1. 4.

(b) HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC. 1747. I. p. 102. 105.

(c) WALLER. in not. ad HIAERNE. l. c. HAMBURG. MAGAZIN. Tom. XV. p. 5.

§. 32.

USUS. Calcarius crudus, aut crudus, aut semiustus additur mineris Argenti tam illis, qui prima

vice una cum Pyrite, quam aliis, qui una cum Lecho (a) a prima liquatione producto liquantur. Hoc additamento non solum fusio promovetur (b), sed & major obtinetur Lechi copia (c). Idem lapis ad liquationes minerarum Cupri & Ferri pyriticosi (d) utiliter adhibetur, ut melioris notæ

Cuprum ac Ferrum prodeat. Eodem additamento & Hydrargyrum a Sulphure omnium optime separatur (e).

(a) Panem vocat AGRICOLA, minus apte. Ego Lechum appello ab antiqua germanica denominatione Lech, eodem jure, quo germanica quoque vocabula Speisum & Gelsum retinuit WALLERIUS.

(b) Calx cum Sulphure, Pyritis hepar constituit. LEHMANN Mineralog. §. 55, MAYER von Kalk. c. 14. p. 119. quod refractarios quoque Lapides solvit, BROMEL Mineralog. Svec. c. 5. §.5.

(c) SCHWEDISCH ABHANDL. Tom. XIII. p.217. WALLER. 1. c. §. 3.

(d) CANCRINUS Bergwerk. 4. Stuk. §. 23. & 5. Stuk. §. 12.

(e) Act. Angl. A. 1669. p. 356.

§. 33.

In calcinatione lapidis evitanda est superflua consumptio lignorum, quod facile obtineri potest adhibito ad hunc finem Carbone fossili, ac furnis debito modo constructis.

Calcarius cum eadem quantitate Quarzi non fluit in igne, ac difficulter etiam cum æquali copia Argilla puræ, & Quarzi mixtus. Si vero ei additæ fuerint tres partes Quarzi, duæque Argilla puræ, tunc obtinetur inde massa vitrea, pellucida, viridi colore tincta. (a)

(a) Plura ac similia experimenta vide in Lithogeognosia. Cl. Pott.

§. 34.

Genus II. GYPSUM.

DIAGNOSIS. Calcario (25) friabilius est.

Non solvitur ab acidis (a)

Calcinatum cum aqua induratur

Summo igne uftum Phosphorum constituit (b).

(a) HIST. DE L’ACAD. DE BERLIN. Tom. I. p. 60. VOGEL Mineral. Syst. Syst. p. 118. §.5.

(b) MARGGRAFF. Chym. Schrift. II. Abhandl. 9. CRONSTEDT. §. 18. Anmerkung.

§. 35.

SPECIES I. G. commune.

WALLER. p. 48. LINN. p. 45. 11. 1. 2. CRONSTEDT. S. 16. VOGEL. l. c.

Constat particulis rudioribus albis, quandoque & coloratis, tuncque Lapis cœlestis (a) a quibusdam apellatur.

2. G. Alabastrum (b).

CÆSALPIN de Metall. 1. 2. c. 8. WOLFART. Hist. Nat. Hass. p. 23. WALLER sp. 47. LINN. p. 45. n. 3. CRONSTEDT. §. 15. VOGEL. 1. c. p. 119. §. 6.

Polituram admittit, Marmori (25. 2.) ab ARGENVILLIO (b) ideo adnumeratum.

3. G. Stirium.

HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC. 1718. 1. p. 109. BAIER. Oryctolog. Nor. c. 4. p. 13. RICHTER. Mus. P. II. Sect. 5. Gen. 11. WALLER. sp. 52. LINN. p. 47. CRONSTEDT. §. 17.

Lapis fibrosus, diversus a congeneribus ut Calcarii vulg. var. d) a reliquis.

(a) RITTER de Alabastr. §. 15.

(b) Alabastrinus mons, & Alabastra urbs Phrygiæ ab hoc lapide dicta, STEPH. de Urb. p. 57.

(c) Oryctolog. P. II. p. 188.

§. 36.

METAMORPHOSES GYPSI

G. pulverulentum. (a)

CRONSTEDT. S. 14. LINN. p. 207, n. 6. VANDELL de Therm. agri Patav. c. 3. p. 111.

Farina Crete (26) similis.

G. Glacies.

HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC. 1. c. p. 108. WALLER. sp. 50. CRONSTEDT. S. 18. n. 1. VOGEL. l. c. p. 159.

Crysstallus pellucida, magna, rhomboidalis, peregrina corpora quandoque includens.

G. Selenites.

LINN. p. 91. n. 9. CRONSTEDT. §. 19. LANG. Mineralog. p. 39.

Crystallus subcubica, rhombea, prismatica; angulis octo, duodecim, raro pluribus; planis duobus oppositis, multo majoribus (b).

G. Spatosum.

CRONSTEDT §. 182.

Huc pertinent Spatum ponderosum, fluxile (c), & Lapis Bononiensis.

(a) An hoc Gypsum nativum THEOPHRASTI de Lapid. ac PLIN. Hist. Nat. 1. 36. c. 24.?

(b) Crystallos seleniticas varie figuratas habet. HIST. ACAD. SCIENC. PARIS. 1724. p. 287. Tab. 12. fig. 1–10. & WALLER. sp. 49.

(c) MARGGRAF. Chym. schrift. II. Abbandl. 9. 10.

§. 37.

ANALYSIS. Gypsum est terra calcaria (a) acido vitriolico saturata, hoc enim cum inflammabili in igne inde expulsum (b) Sulphur constituit, remanente terra omnino calcaria. Sed Gypso stirio cum sale fossili degente, nec non Spato fluxili videtur inesse acidum alterius indolis, ac forte idem, quod ex aqua siliceam terram enititur. Ineptam prorsus lapidis Bononiensis descriptionem tradidit KÖNIG (c), nec Alabastrum examinavit RITTERUS (d) dum ait fabulosis, glutinosis, salinisque particulis esse compositum.

(a) Saxum Calcis parens est Gypsi AGRICOLA de Fossil. 1. 5.

(b) D’ARCET. Memoir. sur. l’action du feu egal. p. 24. MARGGRAF. Chym. schrift. II. Abhandl. 10.

(c) Regn. Mineral. c. 10. p. 301.

(d) De Alabastro. §. 6.

§. 38.

USUS. Fluoribus minerarum omnium tenacitatem facillime superari, excoctorum neminem latet. Antiquus usus Gypsi alius erat (a) ac ævo nostro. Notissima est semivitrea substantia ex Gypso ac vitro puro (b), nec non ex eodem & Argilla alba (c) parabilis. Ex Alabastri parte una, Calcis duabus, & Quarzi una obtinui vitrum virescens, pellucidum.

(a) Vide PLIN. Hist. Nat. 1. 3. c. 24. TIBULL. l. 12. p. 348. HERODOT. l. 3. p. 82.

(b) HIST. DE L’ACAD. DES SCIENC. 1729. POTT. Lithonogeog. p. 21. 22.

(c) D’ARCET. 1. c. n. 70.